Ανοιχτή πρόσβαση: το μέλλον της διάδοσης της γνώσης

120 Views |  Like

 

Τον Απρίλιο, ο 29χρονος βιολόγος της Κολομβίας Ντιέγκο Γκόμεζ απαλλάχθηκε από τις κατηγορίες για παραβίαση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Το «έγκλημα» για το οποίο κατηγορήθηκε ο Γκόμεζ ήταν ότι το 2011 ανέβασε τη διατριβή ενός άλλου επιστήμονα για την ταξινομία των αμφίβιων στο δίκτυο ανταλλαγής εγγράφων Scribd, ώστε να διαβαστεί και από άλλους, δεδομένου ότι ήταν δύσκολο να βρεθεί η διατριβή.

Ωστόσο, ο συντάκτης της διατριβής δεν αναγνώρισε τη χειρονομία και υπέβαλε αγωγή για αποζημίωση. Η δικαστική υπόθεση ξεκίνησε το 2014 και ο Γκόμεζ κινδύνευε με πρόστιμα ύψους μέχρι 327.000 δολαρίων, και ποινή φυλάκισης μεταξύ τεσσάρων και οκτώ ετών. Παρόλο που το δικαστήριο απάλλαξε τον Γκόμεζ, τα προβλήματά του δεν έχουν ακόμη τελειώσει, αφού ο εισαγγελέας άσκησε έφεση κατά της απόφασης του δικαστή. Ως αποτέλεσμα, ο Γκόμεζ πρέπει να εξακολουθεί να ζει με την απειλή φυλάκισης πολλών ετών και με ένα θανατηφόρο πρόστιμο να κρέμεται – και όλα αυτά επειδή ήθελε να μοιραστεί τη γνώση με τους συναδέλφους του ερευνητές και χωρίς να προσπαθήσει να αντλήσει κανένα οικονομικό όφελος από αυτό.

Ο Γκόμεζ είναι θύμα ενός νέου νόμου που πέρασε η Κολομβία το 2012, ο οποίος απαιτεί ποινικές κυρώσεις όταν η παράβαση λαμβάνει χώρα σε «εμπορική κλίμακα», όπου ο όρος αυτός είναι τόσο χαλαρός που περιλαμβάνει μη εμπορική παράβαση, όπως μοιράζεται μια διατριβή. Ο νόμος τέθηκε ως μέρος της συμμόρφωσης της Κολομβίας με τη συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών μεταξύ ΗΠΑ και Κολομβίας. Οι συμφωνίες διεθνούς εμπορίου έχουν γίνει ένας συνήθης τρόπος για τον κλάδο των πνευματικών δικαιωμάτων των ΗΠΑ να αναγκάσουν άλλες χώρες να επεκτείνουν τα πνευματικά δικαιώματα και να εισάγουν σκληρές ποινές κατά των παραβιάσεων, όπως ανακάλυψε ο Gómez.

Η Κολομβία δεν είναι η μόνη χώρα στην οποία η κοινή χρήση έχει κριθεί ως ποινικό αδίκημα. Η μη εξουσιοδοτημένη λήψη υλικού με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας αποτελεί ποινικό αδίκημα στην Ιαπωνία από το 2012. Στα τέλη Απριλίου του τρέχοντος έτους, το Ηνωμένο Βασίλειο ψήφισε τον νόμο για την ψηφιακή οικονομία. Πρόκειται για μια συστοιχία μη σχετικών μέτρων, αλλά ένα βασικό μέτρο είναι το άρθρο 32, το οποίο εισάγει μια νέα μέγιστη ποινή φυλάκισης για παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων στο διαδίκτυο: δέκα χρόνια. Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου αρνήθηκε να προσδιορίσει ένα ελάχιστο επίπεδο παραβίασης για την εφαρμογή του νόμου, παρά τις προσκλήσεις για την απαραίτητη αυτή διασφάλιση. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και οι άνθρωποι που μοιράζονται ένα απλό αρχείο online χωρίς εμπορικό κέρδος – όπως ο Gómez – εξακολουθούν να διατρέχουν κίνδυνο ποινής φυλάκισης δέκα ετών.

Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου επιμένει ότι αυτό δεν θα συμβεί ποτέ. Ωστόσο, δεν υπάρχει λόγος να μην γίνει αυτό σαφές στη διατύπωση: οι νόμοι πρέπει να σημαίνουν αυτό που λένε και να λένε αυτό που εννοούν. Τα copyright trolls θα αγαπήσουν τη δυνατότητα να κάνουν τις απειλές τους ακόμα πιο τρομακτικές, ενώ ο κλάδος των πνευματικών δικαιωμάτων, αναμφισβήτητα θα απαιτήσει την έκδοση ποινών φυλάκισης, ακόμη και όταν δεν υπάρχουν χρήματα, προκειμένου να «αποθαρρύνει» την αλτρουιστική κοινή χρήση αρχείων.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στον κόσμο των ακαδημαϊκών εκδόσεων, όπου οι ερευνητές μοιράζονται έγγραφα, τόσο φυσικά όσο μοιράζονται ιδέες. Σύμφωνα με το νέο βρετανικό νόμο, διατρέχουν τώρα μια μεγάλη ποινή φυλάκισης γι ‘αυτό. Οι αρχές μπορούν να ισχυριστούν ότι αυτό δεν θα «επιβληθεί ποτέ», αλλά ακόμη και αν αυτό συμβαίνει, η απλή ύπαρξή του είναι πιθανό να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ανταλλαγή γνώσεων μεταξύ των ερευνητών στο Ηνωμένο Βασίλειο. Λόγω της απουσίας μιας διατύπωσης που δεν αποκλείει τη μη εμπορική ανταλλαγή γνώσεων, οι ακαδημαϊκοί θα είναι πιο προσεκτικοί.

Οι επιθέσεις στην ανταλλαγή γνώσεων συνεχίζουν να εμφανίζονται. Πρόσφατα, μια προτεινόμενη τροποποίηση της οδηγίας για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας της ΕΕ, που βρίσκεται επί του παρόντος υπό συζήτηση, θα έχει ως αποτέλεσμα τη διεύρυνση του “snippet tax” ώστε να συμπεριλάβει τις ακαδημαϊκές εκδόσεις. Θα κάνει την παραπομπή σε άλλα έργα από συναδέλφους ερευνητές,  παράνομη χωρίς άδεια – πράγμα που θα επιφέρει ένα τρομερό βάρος για τον ακαδημαϊκό κόσμο. Η τροπολογία απορρίφθηκε  από την επιτροπή IMCO που την εξέτασε, αλλά τίποτα δεν εμποδίζει την εκ νέου εμφάνισή της αργότερα στη νομοθετική διαδικασία. Το γεγονός ότι παρουσιάστηκε  αποτελεί ένδειξη του είδους πολιτικής που θα επιθυμούσαν να επιδιώξουν οι μαξιμαλιστές  των πνευματικών δικαιωμάτων στο πλαίσιο της αναθεώρησης της οδηγίας της ΕΕ.

Ευτυχώς, υπάρχει λύση στο πρόβλημα που η βιομηχανία πνευματικών δικαιωμάτων επιδιώκει να καταστήσει την ανταλλαγή γνώσεων παράνομη και με ποινές φυλάκισης.

Το κίνημα της «ανοιχτής πρόσβασης»  είναι η λύση, που αντί να προσπαθήσει να ανατρέψει τα νομοθετικά στρώματα που αποσκοπούν στο να σταματήσουν οι άνθρωποι να μοιράζονται άρθρα, επιδιώκει να προωθήσει την ακαδημαϊκή δημοσίευση παρέχοντας μια εναλλακτική προσέγγιση που ενθαρρύνει τους ανθρώπους να δημιουργούν αντίγραφα και να τα μοιράζονται.

Η ανοιχτή πρόσβαση θεωρεί ως ένα από τα σημεία εκκίνησής της, το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα των ερευνών σε όλο τον κόσμο χρηματοδοτείται από τους φορολογούμενους. Και όμως, αν αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι θέλουν να διαβάσουν τους καρπούς του έργου που έχουν πληρώσει, πρέπει να πληρώσουν και πάλι, συχνά σε υπερβολικές τιμές  (π.χ. 30 ευρώ για την πρόσβαση σε ένα μόνο άρθρο δεν είναι ασυνήθιστη τιμή). Η ανοιχτή πρόσβαση βασίζεται στην ιδέα ότι οι άνθρωποι που πληρώνουν για την έρευνα – το ευρύ κοινό – έχουν δικαίωμα να το διαβάσουν δωρεάν. Από πρακτικής απόψεως, αυτό σημαίνει ότι οι ακαδημαϊκές εργασίες δημοσιεύονται με άδειες Creative Commons, οι οποίες συνήθως επιτρέπουν τη δημιουργία ελεύθερων αντιγράφων και παράγωγων (όπως  π.χ, οι μεταφράσεις)

Η χρηματοδότηση προέρχεται από ακαδημαϊκά ιδρύματα, τα οποία πληρώνουν τους ερευνητές τους να δημοσιεύουν σε περιοδικά ανοικτής πρόσβασης, έτσι ώστε τα άρθρα να μπορούν να διατίθενται δωρεάν online σε οποιονδήποτε μπορεί να διαβάσει και να κατεβάσει. Το κόστος αυτό αναπληρώνεται εν μέρει, από τις εξοικονομήσεις που προκύπτουν από την ακύρωση συνδρομών σε παραδοσιακά περιοδικά.

Η ανοιχτή πρόσβαση δεν είναι μόνο το σωστό πράγμα που πρέπει να κάνουν οι ακαδημαϊκοί ως μέρος του quid pro quo της χρηματοδότησης από τους φορολογούμενους. Είναι επίσης, η έξυπνη κίνηση που πρέπει να κάνουν. Το «πλεονέκτημα ανοιχτής πρόσβασης» είναι προφανές: εάν η έρευνα είναι ελεύθερα διαθέσιμη, είναι πιο πιθανό να διαβαστεί και από περισσότερους ανθρώπους και είναι πιθανότερο να έχει επιρροή και επομένως καλό για την καριέρα του συγγραφέα. Ο αποκλεισμός των αποτελεσμάτων πίσω από τα δαπανηρά paywalls – και η δίωξη ατόμων που μοιράζονται ελεύθερα τη γνώση – δεν είναι προς το συμφέρον των ακαδημαϊκών.

Η ανοικτή πρόσβαση δεν είναι μια νέα ιδέα – οι ρίζες της αρχίζουν στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Αλλά η υιοθέτησή της ήταν αργή, συγκρατημένη από την έντονη αντίσταση των ακαδημαϊκών εκδοτών. Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη: οι εκδότες σε αυτόν τον τομέα απολαμβάνουν τυπικά περιθώρια κέρδους από 30% έως 40% – ανήκουστα στις περισσότερες βιομηχανίες. Ωστόσο, η ανοιχτή πρόσβαση είναι το μέλλον της διάδοσης της γνώσης, με όλο και περισσότερες κυβερνήσεις – συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ – να την καθιστούν ως προϋπόθεση για μια χρηματοδότηση. Σημαντικές πρωτοβουλίες για τη μετατροπή των περιοδικών συνδρομής σε περιοδικά ανοιχτής πρόσβαση βρίσκονται σε εξέλιξη.

Στο πλαίσιο αυτό, οι προσπάθειες να ποινικοποιηθεί η ανταλλαγή γνώσεων σε ορισμένες χώρες, καθιστώντας τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ακόμη πιο ισχυρά, και τις κυρώσεις για τις παραβιάσεις ακόμη πιο σκληρές, είναι ένα σοβαρό βήμα προς τα πίσω. Δείχνουν ότι ο κλάδος των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας εξακολουθεί να πιστεύει ότι το μονοπώλιο του μπορεί να υπερισχύει έναντι των δικαιωμάτων των άλλων, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος να «αναζητούν, να λαμβάνουν και να μεταδίδουν πληροφορίες και ιδέες», όπως ορίζεται στο άρθρο 19 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Πηγή άρθρου

Πηγή Κεντρικής Φωτό