Τον Μάιο του 2023, 1.184.621 πολίτες ψήφισαν τον ΣΥΡΙΖΑ, αναθέτοντάς του τον θεσμικό ρόλο της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Εξέλεξαν 47 βουλευτές για να ελέγχουν την κυβέρνηση, να καταθέτουν προτάσεις και να εκπροσωπούν πολιτικά όσους τους εμπιστεύθηκαν.
Ο Τάκης Σπηλιόπουλος δέχεται σχόλια και παρατηρήσεις από τους αναγνώστες στην ηλεκτρονική διεύθυνση: taspil@gmail.com
Τρία χρόνια μετά, η εικόνα δεν θυμίζει σε τίποτα εκείνη τη λαϊκή εντολή. Είκοσι πέντε από τους σαράντα επτά βουλευτές έχουν ήδη αποχωρήσει από το κόμμα με το οποίο εξελέγησαν. Αν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες που εδώ και ημέρες κυκλοφορούν, ο αριθμός των αποχωρήσεων θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο!
Περίπου δέκα μήνες πριν από τις επόμενες εθνικές εκλογές, εφόσον αυτές διεξαχθούν στο τέλος της τετραετίας, από την κοινοβουλευτική ομάδα που ανέδειξαν οι πολίτες, πιθανότατα θα έχει απομείνει μονοψήφιος αριθμός βουλευτών!
Θα πρόκειται για ένα πρωτοφανές φαινόμενο. Ποτέ άλλοτε στη μεταπολίτευση, κόμμα που οι πολίτες ανέδειξαν ως αξιωματική αντιπολίτευση δεν οδηγήθηκε, μέσα στον ίδιο εκλογικό κύκλο, σε τόσο εκτεταμένη αποσύνθεση. Το πραγματικό ερώτημα όμως δεν είναι τι απέγινε ή τι θα απογίνει ο ΣΥΡΙΖΑ. Τα κόμματα ιδρύονται, αναπτύσσονται, διασπώντα και κάποτε ολοκληρώνουν τον ιστορικό τους κύκλο. Αυτό συνέβη πολλές φορές στη μεταπολίτευση και θα συμβεί ξανά.
Ο ΣΥΡΙΖΑ και η αλλοίωση της λαϊκής εντολής
Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο. Τι απέγιναν οι 1.184.621 πολίτες που εμπιστεύθηκαν τον ΣΥΡΙΖΑ; Ποιος εκπροσωπεί σήμερα τη λαϊκή εντολή που έδωσαν; Οι πολίτες ψήφισαν ένα συγκεκριμένο κόμμα και μια συγκεκριμένη πολιτική πρόταση. Πίστεψαν και εμπιστεύθηκαν τον ΣΥΡΙΖΑ για να υπερασπιστεί όσα τους υποσχέθηκε.
Οι πολιτικές διαφωνίες είναι θεμιτές. Το ίδιο και η δημιουργία νέων πολιτικών σχηματισμών. Όμως στην περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ το ζήτημα είναι ότι η έκταση των αποχωρήσεων αλλοιώνει τη λαϊκή εντολή. Οι πολίτες εξέλεξαν μια συγκεκριμένη κοινοβουλευτική ομάδα με συγκεκριμένη αποστολή. Όταν αυτή η ομάδα διαλύεται, το πρόβλημα παύει να είναι εσωκομματικό. Γίνεται θεσμικό!
Το rebranding του Αλέξη και το νέο κόμμα
Στο επίκεντρο όλων αυτών βρίσκεται αναπόφευκτα ο Αλέξης Τσίπρας. Όχι μόνο επειδή υπήρξε πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ και πρώην πρωθυπουργός. Αλλά επειδή ήταν ο άνθρωπος που προσωπικά ζήτησε την εμπιστοσύνη των πολιτών τον Μάιο του 2023. Εκείνος υπέγραψε πολιτικά το πρόγραμμα, ανέλαβε τις δεσμεύσεις και ζήτησε από 1.184.621 πολίτες να τον εμπιστευθούν ως επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ. Η ψήφος αυτή συνδέθηκε σχεδόν αποκλειστικά με το δικό του πολιτικό κεφάλαιο.
Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία και η φωτογραφία που δημοσιοποιήθηκε τον Μαρτίου 2024 με το έγγραφο “Rebranding – Alexis Tsipras”. Αν πράγματι αποτυπώνει τον σχεδιασμό της επόμενης πολιτικής του ημέρας, τότε προκύπτει ότι αυτή η διαδικασία είχε ξεκινήσει περισσότερο από ενάμιση χρόνο πριν από την αποχώρησή του, τον Οκτώβριο του 2025, από τον ΣΥΡΙΖΑ. Και αυτό δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί μια αυθόρμητη απόφαση της τελευταίας στιγμής. Η ίδρυση ενός νέου πολιτικού φορέα δεν οργανώνεται μέσα σε λίγες εβδομάδες. Προϋποθέτει στρατηγικό σχεδιασμό, πολιτικές επαφές, οργανωτική προετοιμασία, χρηματοδότηση και χρόνο. Πολύ χρόνο.
Η λαϊκή εντολή δεν είναι προσωπικό πολιτικό κεφάλαιο
Εδώ βρίσκεται και το πραγματικό πολιτικό και ηθικό ζήτημα. Αν ένας πολιτικός έχει ήδη αποφασίσει ότι η επόμενη πολιτική του διαδρομή θα είναι διαφορετική, μπορεί να συνεχίζει να κατέχει τη βουλευτική έδρα που απέκτησε εκπροσωπώντας ένα άλλο κόμμα και, την ίδια στιγμή, να σχεδιάζει αθόρυβα έναν νέο πολιτικό φορέα;
Η πολιτική εντιμότητα δεν κρίνεται μόνο από τις υποσχέσεις που δίνει ένας ηγέτης πριν από τις εκλογές. Κρίνεται κυρίως από τη συνέπεια με την οποία διαχειρίζεται την εμπιστοσύνη που του έδειξαν οι πολίτες μετά από αυτές. Η λαϊκή εντολή δεν είναι προσωπικό πολιτικό κεφάλαιο που μπορεί να χρησιμοποιείται ως γέφυρα προς την επόμενη προσωπική φιλοδοξία. Είναι μια δέσμευση απέναντι σε όσους την έδωσαν.
Γι’ αυτό και ο νέος πολιτικός φορέας που δημιούργησε ο Αλέξης Τσίπρας δεν ξεκινά από λευκό χαρτί. Ξεκινά κουβαλώντας ένα βαρύ πολιτικό φορτίο. Όχι εξαιτίας του προγράμματός του, το οποίο θα κριθεί στην ώρα του, αλλά εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο οδηγηθήκαμε στη δημιουργία του. Το πρώτο εμπόδιο που θα κληθεί να υπερβεί δεν είναι ιδεολογικό ούτε οργανωτικό. Είναι η αξιοπιστία. Γιατί πριν ζητήσει από τους πολίτες μια νέα εντολή, θα πρέπει να απαντήσει στο ερώτημα τι απέγινε η προηγούμενη. Η αξιοπιστία δεν μηδενίζεται κάθε φορά που ιδρύεται ένα νέο κόμμα.
Η επιστροφή στην πραγματική αγορά εργασίας
Πίσω όμως από πολλές από αυτές τις κινήσεις υπάρχει και μια άλλη διάσταση, που αφορά την προσωπική πολιτική επιβίωση. Για αρκετά στελέχη μέχρι πρότινος του ΣΥΡΙΖΑ, η επόμενη εκλογική αναμέτρηση ίσως να μην σημαίνει απλώς την απώλεια μιας βουλευτικής έδρας. Σημαίνει το τέλος μιας ολόκληρης επαγγελματικής διαδρομής που εξελίχθηκε σχεδόν αποκλειστικά μέσα στην πολιτική. Με άλλα λόγια, την επιστροφή στην πραγματική αγορά εργασίας, όπου ισχύουν άλλα δεδομένα, διαφορετικά από αυτά της πολιτικής. Αυτό δεν αποδεικνύει τα κίνητρα κανενός. Εξηγεί όμως γιατί, σε ορισμένες περιπτώσεις, η αναζήτηση της επόμενης πολιτικής στέγης, μοιάζει να αποκτά μεγαλύτερη προτεραιότητα από τη συνέπεια απέναντι στη λαϊκή εντολή.
Υπάρχει όμως και μία τελευταία συνέπεια, ίσως η σημαντικότερη από όλες. Ο ΣΥΡΙΖΑ εκτός από βουλευτές, απώλεσε και την ιδιότητα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Την εκχώρησε σε ένα άλλο κόμμα, το οποίο οι πολίτες δεν είχαν επιλέξει για αυτόν τον ρόλο. Για πρώτη φορά στη μεταπολίτευση, η λαϊκή εντολή που δόθηκε στην κάλπη αλλοιώθηκε σε τέτοιο βαθμό, μέσα στην ίδιο εκλογικό κύκλο.
Στις επικείμενες εκλογές θα κριθεί και η πολιτική αξιοπιστία
Οι επόμενες εκλογές οι εκλογείς θα απαντήσουν σε ένα ερώτημα που δεν έχει προηγούμενο στη μεταπολιτευτική ιστορία. Μπορεί ένας πολιτικός φορέας που δημιουργήθηκε πάνω στην αποσύνθεση του κόμματος με το οποίο εξελέγη, να διεκδικήσει εκ νέου την εμπιστοσύνη των ίδιων πολιτών; Η απάντηση δεν θα δοθεί από τις δημοσκοπήσεις ούτε από τα τηλεοπτικά πάνελ. Θα δοθεί στην κάλπη. Εκεί όπου οι 1.184.621 πολίτες θα αποφασίσουν αν η εντολή που έδωσαν το 2023 εκπληρώθηκε ή εγκαταλείφθηκε στην πορεία.
Η πολιτική έχει έναν κανόνα. Οι πολίτες μπορεί να συγχωρήσουν τις λανθασμένες επιλογές, τις ήττες ή ακόμη και τις διασπάσεις. Δυσκολότερα συγχωρούν όμως το γεγονός ότι η εντολή που έδωσαν, χρησιμοποιήθηκε για έναν διαφορετικό σκοπό από εκείνον που οι ίδιοι επέλεξαν.
