Η παγκοσμιοποίηση μοιάζει συχνά άυλη: δεδομένα, χρηματοπιστωτικές ροές, ψηφιακές πλατφόρμες, αλυσίδες αξίας. Στην πραγματικότητα, όμως, εξακολουθεί να κινείται πάνω στο νερό. Πλοία, containers, τάνκερ, LNG carriers και bulk carriers (φορτηγά πλοία χύδην φορτίου) μεταφέρουν την υλική βάση της σύγχρονης οικονομίας: ενέργεια, τρόφιμα, πρώτες ύλες, εξαρτήματα, μηχανήματα, φάρμακα, ηλεκτρονικά. Η θάλασσα παραμένει η μεγάλη υποδομή της παγκοσμιοποίησης.

Για την Ευρώπη αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ήπειρος παρουσιάζεται συχνά ως ρυθμιστική δύναμη, ως αγορά, ως βιομηχανικός και θεσμικός πόλος. Όμως κάτω από αυτή την εικόνα υπάρχει μια πιο ωμή πραγματικότητα: Μια χερσαία δύναμη που λειτουργεί ως θαλάσσια οικονομία. Η καθημερινή της λειτουργία -ενέργεια, τρόφιμα, βιομηχανία, φάρμακα, πράσινη μετάβαση, ψηφιακές υποδομές- εξαρτάται από θαλάσσιες διαδρομές που βρίσκονται συχνά εκτός του άμεσου ελέγχου της.

Η ευρωπαϊκή οικονομία λειτουργεί μέσα από εισαγωγές που περνούν από λίγα, στενά και ευάλωτα θαλάσσια περάσματα, τα λεγόμενα chokepoints. Η διώρυγα του Σουέζ, η Μάλακκα, το Ορμούζ, ο Παναμάς, ο Βόσπορος, ο Βόρειος Ατλαντικός και το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας είναι οι αρτηρίες από τις οποίες εξαρτάται η βιομηχανική, ενεργειακή και τεχνολογική συνέχεια της Ευρώπης — δηλαδή η καθημερινή λειτουργία της οικονομίας της.

Το κρίσιμο δεν είναι μόνο ότι η Ευρώπη εισάγει αλλά ότι οι εισαγωγές της γίνονται μέσα από στενά περάσματα, από περιορισμένο αριθμό προμηθευτών, και για τομείς που δεν έχουν εύκολα υποκατάστατα.

Οι βασικοί θαλάσσιοι δρόμοι του παγκόσμιου εμπορίου

Η αφετηρία πρέπει να είναι μια απλή διαπίστωση: η παγκοσμιοποίηση είναι σε μεγάλο βαθμό θαλάσσιο φαινόμενο. Πάνω από το 80% του παγκόσμιου εμπορίου σε όγκο μεταφέρεται διά θαλάσσης, σύμφωνα με την UNCTAD. Αυτό σημαίνει ότι οι μεγάλοι θαλάσσιοι δρόμοι δεν είναι απλώς υποδομές μεταφορών, αλλά μηχανισμοί λειτουργίας της παγκόσμιας οικονομίας.

Οι βασικοί δρόμοι που αξίζει να χαρτογραφηθούν είναι οι εξής:

Θαλάσσιος δρόμος / πέρασμα	Τι συνδέει	Γιατί έχει σημασία
Σουέζ – Ερυθρά Θάλασσα – Μπαμπ ελ Μαντέμπ	Ασία, Μέση Ανατολή, Ευρώπη	Κεντρικός διάδρομος Ασίας–Ευρώπης για containers, ενέργεια και βιομηχανικά προϊόντα
Στενό της Μάλακκα	Ινδικός Ωκεανός, Νότια Σινική Θάλασσα, Ανατολική Ασία	Κρίσιμο πέρασμα για το εμπόριο Ασίας–Ευρώπης και για ροές ενέργειας προς την Ασία
Στενό του Ορμούζ	Περσικός Κόλπος, Ινδικός Ωκεανός	Το σημαντικότερο ενεργειακό choke point για πετρέλαιο και LNG
Παναμάς	Ατλαντικός, Ειρηνικός	Κρίσιμος για το εμπόριο Αμερικής–Ασίας και για την ισορροπία των παγκόσμιων ναύλων
Βόρειος Ατλαντικός	ΗΠΑ/Καναδάς, Ευρώπη	Ενέργεια, LNG, βιομηχανικά προϊόντα, αγροτικά, χημικά, στρατηγική διασύνδεση Ευρώπης–ΗΠΑ
Μαύρη Θάλασσα – Βόσπορος – Ανατολική Μεσόγειος	Ουκρανία, Ρωσία, Τουρκία, Μεσόγειος	Σιτηρά, λιπάσματα, ενέργεια, στρατηγικός έλεγχος τροφίμων
Ακρωτήριο Καλής Ελπίδας	Εναλλακτική διαδρομή Ασίας–Ευρώπης όταν διαταράσσεται η Σουέζ	Δεν είναι απλώς «παράκαμψη», αλλά ακριβότερη και βραδύτερη εκδοχή της παγκοσμιοποίησης

Η διώρυγα του Σουέζ και ο Παναμάς είναι τα δύο πιο ορατά παραδείγματα ευαλωτότητας. Η UNCTAD (United Nations Conference on Trade and Development – Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη, ο κύριος φορέας του ΟΗΕ για θέματα εμπορίου, επενδύσεων και ανάπτυξης) σημειώνει ότι περίπου 10% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου σε όγκο και 22% του εμπορίου μέσω εμπορευματοκιβωτίων περνούν από τη διώρυγα Σουέζ, ενώ ο Παναμάς εξυπηρετεί περίπου 3% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου. Το 2024, οι διαταραχές στην Ερυθρά Θάλασσα και η ξηρασία στον Παναμά έδειξαν πόσο εύκολα ένα γεωγραφικό στενό γίνεται οικονομικός πολλαπλασιαστής κρίσης.

Η σημασία αυτών των διαδρομών δεν είναι θεωρητική.

Την ίδια στιγμή που η Ευρώπη συζητά για στρατηγική αυτονομία, αρκετά από τα περάσματα πάνω στα οποία στηρίζεται η οικονομική της λειτουργία βρίσκονται ήδη σε διαταραχή ή σε κατάσταση αυξημένου κινδύνου: το Ορμούζ λόγω της κρίσης με το Ιράν, η Ερυθρά Θάλασσα λόγω των επιθέσεων των Χούθι, η Μαύρη Θάλασσα λόγω του πολέμου Ρωσίας–Ουκρανίας, ο Παναμάς λόγω κλιματικών και υδρολογικών περιορισμών, και η Μάλακκα ως το επόμενο μεγάλο σημείο ανησυχίας σε περίπτωση επέκτασης της ασιατικής έντασης.

Ποιο κομμάτι της οικονομίας εξαρτάται από κάθε θαλάσσιο διάδρομο;

 1. Σουέζ – Ερυθρά Θάλασσα: ο δρόμος των εμπορευματοκιβωτίων

Το Σουέζ είναι ο βασικός σύνδεσμος μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Από εκεί περνούν καταναλωτικά αγαθά, ηλεκτρονικά, μηχανήματα, φαρμακευτικά ενδιάμεσα προϊόντα, ανταλλακτικά αυτοκινήτων, υφάσματα και βιομηχανικές πρώτες ύλες. Όταν διαταράσσεται η διώρυγα του Σουέζ, δεν επηρεάζεται μόνο το κόστος μεταφοράς αλλά και ο χρόνος παράδοσης, η αποθήκευση, η παραγωγή και τελικά ο πληθωρισμός. Η UNCTAD έχει επισημάνει ότι οι διαταραχές σε τέτοια σημεία επιμηκύνουν τις διαδρομές, αυξάνουν το κόστος και πιέζουν εφοδιαστικές αλυσίδες, τρόφιμα και ενέργεια.

ΣΗΜΕΡΑ ΤΟ ΣΟΥΕΖ δεν απειλείται από φυσικό κλείσιμο της διώρυγας, αλλά από την αστάθεια στο νότιο άκρο της διαδρομής: την Ερυθρά Θάλασσα και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Οι επιθέσεις των Χούθι από τα τέλη του 2023 οδήγησαν μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες σε παρακάμψεις γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, ενώ η κλιμάκωση γύρω από το Ιράν και το Ορμούζ ενίσχυσε εκ νέου την επιφυλακτικότητα των μεταφορέων. Έτσι, η διαταραχή της Σουέζ δεν είναι ένα μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά μέρος μιας ευρύτερης κρίσης ασφαλείας από τον Περσικό Κόλπο έως την Ερυθρά Θάλασσα.

 2. Μάλακκα: ο ασιατικός λαιμός της παγκοσμιοποίησης

Το Στενό της Μάλακκα είναι κομβικό γιατί ενώνει τον Ινδικό Ωκεανό με την Ανατολική Ασία. Για την Ευρώπη, η σημασία του είναι έμμεση αλλά τεράστια: μεγάλο μέρος των βιομηχανικών και τεχνολογικών προϊόντων που παράγονται στην Κίνα, την Κορέα, την Ιαπωνία και τη Νοτιοανατολική Ασία περνά από αυτή τη θαλάσσια ζώνη πριν κινηθεί προς Ινδικό Ωκεανό, Σουέζ και Μεσόγειο.

Είναι ο δρόμος των ηλεκτρονικών, των εξαρτημάτων, της αυτοκινητοβιομηχανίας, των ημιαγωγών ως τελικών προϊόντων ή ενδιάμεσων αλυσίδων, αλλά και των ενεργειακών ροών προς την Ασία.

Η UNCTAD περιλαμβάνει τη Μάλακκα στα βασικά θαλάσσια chokepoints  του παγκόσμιου εμπορίου. Η σημασία της προκύπτει από τη θέση της: συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με τη Νότια Σινική Θάλασσα, εξυπηρετεί το εμπόριο μεταξύ Αφρικής, Ασίας, Ευρώπης και Μέσης Ανατολής και είναι κρίσιμη για τις ενεργειακές εισαγωγές της Ασίας.

ΣΗΜΕΡΑ Η ΜΑΛΑΚΚΑ δεν βρίσκεται σε αντίστοιχη διαταραχή με το Ορμούζ ή την Ερυθρά Θάλασσα. Όμως η κρίση στο Ορμούζ έχει στρέψει ξανά την προσοχή στην ευαλωτότητα της Μάλακκα, καθώς πρόκειται για έναν από τους πιο πολυσύχναστους θαλάσσιους διαδρόμους του κόσμου, από όπου περνούν τεράστιες ποσότητες εμπορίου και ενεργειακών ροών προς την Ανατολική Ασία. Το πρόβλημα εδώ δεν είναι ένα άμεσο πολεμικό επεισόδιο, αλλά ο συνδυασμός συμφόρησης, πειρατείας/εγκληματικών επιθέσεων, κινδύνου ατυχήματος και γεωπολιτικής έντασης στη Νότια Σινική Θάλασσα.

3. Ορμούζ: η καρδιά της ενεργειακής ευαλωτότητας

Το Στενό του Ορμούζ είναι διαφορετική κατηγορία και αποτελεί το πιο καθαρό παράδειγμα του πώς ένα θαλάσσιο πέρασμα μπορεί να μετατραπεί από γεωγραφία σε παγκόσμιο οικονομικό σοκ. Δεν αφορά τόσο το container trade, το εμπόριο με εμπορευματοκιβώτια, όσο την ενέργεια. Το 2024, σύμφωνα με την EIA, από το Ορμούζ περνούσαν κατά μέσο όρο περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, δηλαδή περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης petroleum liquids petroleum liquids -αργό πετρέλαιο, συμπυκνώματα και προϊόντα διύλισης όπως βενζίνη, ντίζελ και κηροζίνη. Αυτά αποτελούν βασική πηγή ενέργειας και πρώτες ύλες για βιομηχανίες. Ακόμη και όταν οι ευρωπαϊκές εισαγωγές δεν περνούν άμεσα όλες από εκεί, η τιμή της ενέργειας που πληρώνει η Ευρώπη επηρεάζεται από την ασφάλεια αυτού του περάσματος.

ΣΗΜΕΡΑ ΤΟ ΟΡΜΟΥΖ είναι το πιο οξύ σημείο διαταραχής. Η στρατιωτική κλιμάκωση γύρω από το Ιράν έχει επηρεάσει άμεσα τη ναυσιπλοΐα, με την UNCTAD να σημειώνει ότι οι διελεύσεις από το στενό έχουν σχεδόν παγώσει και ότι οι επιπτώσεις μεταδίδονται στις αγορές ενέργειας, στις θαλάσσιες μεταφορές και στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.

4. Παναμάς: μικρότερος για την Ευρώπη, μεγάλος για το σύστημα

Ο Παναμάς δεν είναι ο πρώτος ευρωπαϊκός διάδρομος, αλλά είναι κρίσιμος για την παγκόσμια ισορροπία των ροών. Συνδέει Ατλαντικό και Ειρηνικό, αφορά κυρίως εμπόριο ΗΠΑ–Ασίας, LNG, αγροτικά προϊόντα, βιομηχανικά αγαθά και containers. Όταν ο Παναμάς περιορίζει διελεύσεις λόγω ξηρασίας, πλοία, ναύλοι και χρόνοι μεταφοράς αναδιατάσσονται διεθνώς. Το 2024, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (IMF) σημείωνε ότι στο πρώτο δίμηνο του έτους το εμπόριο μέσω Σουέζ είχε πέσει κατά 50% σε ετήσια βάση και μέσω Παναμά κατά 32%, ένδειξη ότι δύο διαφορετικές κρίσεις -γεωπολιτική και κλιματική- μπορούν να πιέσουν ταυτόχρονα την παγκόσμια ναυτιλία.

ΣΗΜΕΡΑ Ο ΠΑΝΑΜΑΣ δεν απειλείται από στρατιωτική σύγκρουση, αλλά από κάτι εξίσου αποκαλυπτικό για την ευαλωτότητα της παγκοσμιοποίησης: το νερό. Η ξηρασία των προηγούμενων ετών περιόρισε τις διελεύσεις, ενώ η αναδρομολόγηση πλοίων λόγω Ορμούζ και Ερυθράς Θάλασσας αυξάνει την πίεση σε εναλλακτικούς διαδρόμους. Έτσι, ένας κλιματικός περιορισμός μπορεί να συναντηθεί με μια γεωπολιτική κρίση και να δημιουργήσει συμφόρηση σε ολόκληρο το δίκτυο.

5. Βόρειος Ατλαντικός: η νέα ενεργειακή γέφυρα Ευρώπης – ΗΠΑ

Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τη μείωση της ευρωπαϊκής εξάρτησης από ρωσικό αέριο μέσω αγωγών, ο Βόρειος Ατλαντικός απέκτησε αναβαθμισμένη ενεργειακή σημασία. Το 2025, οι ΗΠΑ ήταν ο μεγαλύτερος προμηθευτής LNG της ΕΕ, με 56% των ευρωπαϊκών εισαγωγών LNG, ενώ η Νορβηγία ήταν ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου σε αέρια μορφή και ένας από τους βασικούς προμηθευτές πετρελαίου.

ΣΗΜΕΡΑ Ο ΒΟΡΕΙΟΣ ΑΤΛΑΝΤΙΚΟΣ δεν είναι ένα κλασικό chokepoint με την έννοια ενός στενού περάσματος που μπορεί να κλείσει. Είναι όμως πεδίο στρατηγικής ευαλωτότητας: από εκεί περνούν ενεργειακές ροές LNG, υποθαλάσσια καλώδια, δεδομένα, αγωγοί και η στρατηγική διασύνδεση Ευρώπης–ΗΠΑ. Η αυξημένη ανησυχία για ρωσική δραστηριότητα, υποθαλάσσιες υποδομές και τους λεγόμενους «σκιώδεις στόλους» μεταφοράς ρωσικού πετρελαίου δείχνει ότι η θαλάσσια ασφάλεια δεν αφορά μόνο τα στενά περάσματα, αλλά και τα αόρατα δίκτυα κάτω από τον ωκεανό.

6. Μαύρη Θάλασσα – Βόσπορος: τρόφιμα, πόλεμος και ασφάλεια εφοδιασμού

Η Μαύρη Θάλασσα είναι ο διάδρομος όπου το εμπόριο τροφίμων, λιπασμάτων και ενέργειας συναντά άμεσα τον πόλεμο. Η Ουκρανία, η Ρωσία και η περιοχή του Εύξεινου Πόντου είναι κρίσιμες για σιτηρά, ηλιέλαιο, λιπάσματα, ενέργεια και μεταλλουργικά προϊόντα. Για την Ευρώπη, αυτός ο δρόμος δεν είναι μόνο εμπορικόςαλλά δείκτης επισιτιστικής ασφάλειας, γεωπολιτικής πίεσης και τουρκικού ελέγχου μέσω των Στενών.

ΣΗΜΕΡΑ Η ΜΑΥΡΗ ΘΑΛΑΣΣΑ είναι ήδη ζώνη πολέμου για το εμπόριο. Ρωσικά πλήγματα σε ουκρανικά λιμάνια της Οδησσού, του Τσορνομόρσκ και του Πιβντένι έχουν μειώσει την εξαγωγική ικανότητα και αυξήσει τα κόστη μεταφοράς, ενώ έχουν καταγραφεί και επιθέσεις σε εμπορικά πλοία που μεταφέρουν αγροτικά προϊόντα. Ο Βόσπορος, υπό τουρκικό έλεγχο, γίνεται έτσι όχι μόνο γεωγραφικό πέρασμα, αλλά φίλτρο ανάμεσα στον πόλεμο, τα τρόφιμα και την παγκόσμια αγορά.

7. Το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας

Το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας δεν είναι «στενό» με την κλασική έννοια, αλλά σήμερα λειτουργεί ως η μεγάλη παράκαμψη της παγκοσμιοποίησης. Όταν η Ερυθρά Θάλασσα, η Σουέζ ή το Ορμούζ γίνονται επικίνδυνα, τα πλοία μετακινούνται νότια, γύρω από την Αφρική. Αυτό μεταφράζεται σε περισσότερο χρόνο, περισσότερα καύσιμα, υψηλότερους ναύλους, μεγαλύτερες εκπομπές και καθυστερήσεις στην αλυσίδα Ασίας–Ευρώπης.

Οι κρίσιμες εισαγωγές από τις οποίες εξαρτάται η Ευρώπη

Η Ευρώπη δεν εξαρτάται μόνο από το ότι «εισάγει πολλά» αλλά από το ότι εισάγει συγκεκριμένα πράγματα χωρίς τα οποία δεν λειτουργεί η βιομηχανία, η ενέργεια, η άμυνα, η γεωργία και η πράσινη μετάβαση.

Α. Ενέργεια

Η ενεργειακή εξάρτηση παραμένει το πιο ορατό πεδίο. Το 2024, η ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ από εισαγωγές ήταν 57%, δηλαδή σχεδόν 60% των ενεργειακών αναγκών της καλυπτόταν από καθαρές εισαγωγές.

Οι βασικές ευρωπαϊκές ενεργειακές εισαγωγές είναι:

Κατηγορία	Κύρια σημασία
Πετρέλαιο / petroleum oils	Μεταφορές, βιομηχανία, πετροχημικά
LNG	Ηλεκτροπαραγωγή, θέρμανση, βιομηχανία, υποκατάσταση ρωσικού αερίου
Φυσικό αέριο μέσω αγωγών	Βιομηχανία, ηλεκτρισμός, θέρμανση
Πετρελαϊκά προϊόντα / condensates	Καύσιμα, χημική βιομηχανία, πλαστικά, πετροχημικά

Το 2025, σύμφωνα με την Eurostat, η ΕΕ εισήγαγε ενεργειακά προϊόντα αξίας 336,7 δισ. ευρώ. Οι ΗΠΑ ήταν ο πρώτος προμηθευτής LNG με 56%, η Ρωσία παρέμενε δεύτερη με 13,9%, και ακολουθούσαν Κατάρ και Αλγερία. Για το πετρέλαιο, οι μεγαλύτεροι προμηθευτές ήταν οι ΗΠΑ, η Νορβηγία και το Καζακστάν.

Β. Κρίσιμες πρώτες ύλες

Εδώ βρίσκεται η βαθύτερη εξάρτηση της Ευρώπης. Η πράσινη μετάβαση, η ψηφιοποίηση, η άμυνα και η αυτοκινητοβιομηχανία χρειάζονται πρώτες ύλες που η Ευρώπη είτε δεν παράγει είτε δεν επεξεργάζεται σε επαρκή βαθμό.

Η ΕΕ αναγνωρίζει το πρόβλημα μέσα από το Critical Raw Materials Act, το οποίο θέτει ως στόχο έως το 2030: τουλάχιστον 10% της ετήσιας κατανάλωσης στρατηγικών πρώτων υλών να εξορύσσεται εντός ΕΕ, 40% να επεξεργάζεται εντός ΕΕ, 25% να προέρχεται από ανακύκλωση, και καμία στρατηγική πρώτη ύλη να μην εξαρτάται πάνω από 65% από μία μόνο τρίτη χώρα.

Κρίσιμες εξαρτήσεις:

Υλικό / ομάδα	Ευρωπαϊκή ευαλωτότητα
Σπάνιες γαίες	Μόνιμοι μαγνήτες, ανεμογεννήτριες, ηλεκτρικά οχήματα, άμυνα
Λίθιο	Μπαταρίες, ηλεκτρικά οχήματα, αποθήκευση ενέργειας
Μαγνήσιο	Βιομηχανία, κράματα, αυτοκινητοβιομηχανία
Γάλλιο / γερμάνιο	Ημιαγωγοί, ηλεκτρονικά, φωτοβολταϊκά, άμυνα
Γραφίτης	Μπαταρίες
Νικέλιο / κοβάλτιο / μαγγάνιο	Μπαταρίες, ανοξείδωτα, βιομηχανικά κράματα
Βορικά	Γυαλί, βιομηχανία, καθαρή τεχνολογία

Η Eurostat σημειώνει ότι το 2024 η ΕΕ ήταν έντονα εξαρτημένη από την Κίνα για εισαγωγές μαγνησίου και γαλλίου, ενώ το 95% των εισαγωγών σπανίων γαιών προερχόταν από Κίνα, Μαλαισία και Ρωσία μαζί.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι το 100% των σπανίων γαιών που χρησιμοποιούνται για μόνιμους μαγνήτες διυλίζεται στην Κίνα, ενώ το 98% της ευρωπαϊκής προμήθειας βορικών προέρχεται από την Τουρκία. Τα βορικά είναι λιγότερο γνωστά από το λίθιο ή τις σπάνιες γαίες, αλλά κρίσιμα για γυαλί, καθαρές τεχνολογίες, βιομηχανικά υλικά και σειρά χημικών εφαρμογών.

Γ. Τρόφιμα, λιπάσματα και γεωργικές εισροές

Η Ευρώπη δεν κινδυνεύει μόνο από έλλειψη τελικών τροφίμων. Κινδυνεύει κυρίως από διαταραχές σε εισροές: λιπάσματα, ζωοτροφές, σιτηρά, έλαια, πρωτεϊνούχες καλλιέργειες, καύσιμα για αγροτική παραγωγή και μεταφορές. Η Μαύρη Θάλασσα, η Μεσόγειος, ο Ατλαντικός και οι διαδρομές από Λατινική Αμερική και Βόρεια Αμερική έχουν εδώ καθοριστικό ρόλο.

Δ. Βιομηχανικά ενδιάμεσα προϊόντα

Αυτό είναι ίσως το πιο υποτιμημένο πεδίο. Η Ευρώπη δεν εισάγει μόνο τελικά προϊόντα από την Ασία αλλά εξαρτήματα, ημιαγωγικά προϊόντα, χημικά, APIs για φάρμακα (Active Pharmaceutical Ingredients – Ενεργά Φαρμακευτικά Συστατικά, οι βασικές, βιολογικά ενεργές ουσίες σε ένα φάρμακο που είναι υπεύθυνες για τη θεραπευτική τους δράση), μπαταρίες, μηχανικά μέρη, ηλεκτρονικά υποσυστήματα και βιομηχανικές πρώτες ύλες. Άρα μια κρίση στη Σουέζ ή στη Μάλακκα δεν σημαίνει απλώς καθυστέρηση στα ράφια αλλά διακοπή παραγωγής.

Αυτό είναι το πραγματικό όριο της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.

Η Ευρώπη μπορεί να ρυθμίζει αγορές, να θέτει πρότυπα, να σχεδιάζει πράσινη μετάβαση και να μιλά για ανθεκτικότητα. Όμως η υλική της βάση εξακολουθεί να εξαρτάται από θαλάσσιες αρτηρίες που περνούν από πολέμους, στενά, διώρυγες, ξηρασίες, πειρατεία, ανταγωνισμούς μεγάλων δυνάμεων και περιορισμένους προμηθευτές.

Η Ευρώπη, όσο κι αν θέλει να εμφανίζεται ως αυτόνομος πόλος, παραμένει μια δύναμη που πρέπει να κοιτάζει διαρκώς προς τη θάλασσα…

Πηγές

UNCTAD, Review of Maritime Transport 2024.

UNCTAD, Strait of Hormuz disruptions: implications for global trade and development.

U.S. Energy Information Administration (EIA), στοιχεία για τις διελεύσεις πετρελαίου από το Στενό του Ορμούζ.

International Monetary Fund (IMF), στοιχεία για τη μείωση του εμπορίου μέσω Σουέζ και Παναμά το 2024.

Eurostat, στοιχεία για την ενεργειακή εξάρτηση και τις εισαγωγές ενεργειακών προϊόντων της ΕΕ.

European Commission, Critical Raw Materials Act και στοιχεία για κρίσιμες πρώτες ύλες.