Η τεχνητή νοημοσύνη έχει προσθέσει ένα ακόμη εργαλείο στην εργαλειοθήκη της πολιτικής επικοινωνίας μεταβάλλοντας τον τρόπο με τον οποίο παράγεται, διανέμεται και αισθητικοποιείται η προπαγάνδα. Αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι μια νέα σύνθεση ψυχαγωγίας, πολέμου, meme κουλτούρας και κρατικής επιρροής, στην οποία το viral δεν είναι παρενέργεια αλλά ο ίδιος ο στόχος.

Όπως έγραψε πρόσφατα η Renée DiResta στο Time, «virality is the message»: η επιτυχία μιας προπαγανδιστικής παρέμβασης δεν μετριέται πλέον μόνο από το αν πείθει, αλλά από το αν κατακλύζει την προσοχή και επιβάλλεται στον ρυθμό της πλατφόρμας.

Το ιρανικό παράδειγμα

Το ιρανικό παράδειγμα είναι ενδεικτικό. Ο Kyle Chayka έγραψε στο New Yorker ότι τα βίντεο της ομάδας Akhbar Enfejari (Explosive News), με αισθητική LEGO και σαφώς αντιδυτικό περιεχόμενο, έγιναν μέσα σε λίγες εβδομάδες «inescapable artifacts – αναπόφευκτα τεχνουργήματα» της σύγκρουσης, συγκεντρώνοντας εκατομμύρια προβολές και βρίσκοντας απήχηση πολύ πέρα από το ιρανικό κοινό.

Στο ίδιο ρεπορτάζ, ο εκπρόσωπος της ομάδας δήλωνε ότι μπορούν να παράγουν ένα δίλεπτο βίντεο σε, περίπου, 24 ώρες, κάτι που δείχνει πώς η γενετική ΑΙ συμπιέζει χρόνο, κόστος και τεχνικό φραγμό.

Η DiResta παρατηρεί στο Time ότι αυτή ακριβώς η φτήνια και η ταχύτητα επιτρέπουν να θολώνει η γραμμή ανάμεσα στην επίσημη κρατική προπαγάνδα, τις ημι-αυτόνομες ομάδες και τους ευκαιριακούς μιμητές.

Η γλώσσα της πλατφόρμας

Το κρίσιμο εδώ δεν είναι μόνο ποιος παράγει το περιεχόμενο, αλλά ποια γλώσσα καταλαβαίνει το κοινό-στόχος.

Τα ιρανικά βίντεο δεν μιλούν με την κλασική ξύλινη γλώσσα κρατικών ανακοινωθέντων. Μιλούν με ραπ, με παιχνίδια, με pop αναφορές, με οικείες εικόνες της διαδικτυακής κουλτούρας.

Η DiResta επισημαίνει ότι ο πόλεμος «συσκευάζεται» πια στη «οπτική γλώσσα της ψυχαγωγίας», ώστε να γίνει περισσότερο κοινοποιήσιμος. Και ο Chayka καταγράφει ότι, παρότι το θέμα είναι θανάσιμα σοβαρό, το οπτικό λεξιλόγιο είναι σκόπιμα γελοιογραφικό και ευτελιστικό παρουσιάζοντας την κατάσταση εντελώς εκτός της σοβαρότητας που αυτή έχει στον πραγματικό κόσμο: ακριβώς επειδή έτσι λειτουργεί σήμερα η οικονομία της προσοχής. 

Αυτό δεν αφορά μόνο το Ιράν. Η ίδια η αμερικανική πλευρά φαίνεται να έχει αποδεχθεί ότι η επικοινωνία περνά πλέον μέσα από την αισθητική του meme και του τεχνητά παραγόμενου θεάματος.

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Reuters, ο Μάρκο Ρούμπιο έδωσε οδηγία στους αμερικανούς διπλωμάτες να χρησιμοποιούν το X και να συνεργάζονται με μονάδες “ψυχολογικών επιχειρήσεων” για να αντιμετωπίσουν «ξένη αντιαμερικανική προπαγάνδα». Το ίδιο τηλεγράφημα, όπως κατέγραψε ο Raphael Satter, προέτρεπε στη χρήση εργαλείων όπως τα community notes και άλλων εργαλείων ΑΙ, αναγνωρίζοντας ουσιαστικά ότι το μέτωπο της προπαγάνδας είναι πια εγγενές στην πλατφορμική υποδομή της δημόσιας σφαίρας.

Όμως εδώ αναδεικνύεται και μια βαθύτερη αντίφαση. Η κυβέρνηση Τραμπ δεν χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη μόνο αμυντικά ή θεσμικά αλλά και ως αισθητική ταυτότητα. Το Reuters υπενθύμισε πέρυσι ότι οι εικόνες του Τραμπ ως πάπα ή με κόκκινο “φωτεινό σπαθί ” δεν ήταν απλώς αστεία του Σαββατοκύριακου.

Ο John Wihbey από το Northeastern δήλωσε τότε ότι βλέπουμε «ένα νέο φαινόμενο – τη σύζευξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της τεχνητής νοημοσύνης, με στόχο την απόκτηση πολιτικής εξουσίας και την κυριαρχία στην αφήγηση».

Στο ίδιο ρεπορτάζ, η Jennifer Mercieca σημείωνε ότι ο Τραμπ κατασκευάζει μια «visual fantasy» ισχύος για να αντισταθμίσει τη φθορά της πραγματικής πολιτικής του εικόνας. Δηλαδή η ΑΙ δεν λειτουργεί απλώς ως εργαλείο παραπλάνησης αλλά ως μηχανή φαντασιακής κυριαρχίας.

Αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο της νέας φάσης.

Η δυνατότητα που παρέχει η χρήση τεχνητής νοημοσύνης  δεν περιορίζεται στο να παράγει ψεύτικες εικόνες. Παράγει ένα περιβάλλον όπου η ίδια η διάκριση ανάμεσα στο σοβαρό και στο γελοίο, στο πραγματικό και στο επινοημένο, στο κρατικό μήνυμα και στο ανόητο ποστ  γίνεται όλο και πιο θολή.

Η Jessica Brandt του Brookings είχε ήδη προειδοποιήσει από το 2023 ότι αυταρχικοί δρώντες μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη generative AI «για να διαμορφώσουν την κοινή γνώμη», «για να επιδεινώσουν τις διαιρέσεις» και τελικά να σπείρουν «μηδενισμό σε ό,τι αφορά την ύπαρξη μιας αντικειμενικής αλήθειας». Αυτό το τελευταίο είναι ίσως το πιο επικίνδυνο: όχι να πιστέψεις ένα ψέμα, αλλά να πάψεις να πιστεύεις ότι υπάρχει πια τρόπος διάκρισης της αλήθειας.

Η κλίμακα του φαινομένου

Και αυτή η απειλή δεν είναι θεωρητική. Το Associated Press έγραψε πριν από λίγες ημέρες ότι, μετά τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις της 28ης Φεβρουαρίου, ερευνητές εντόπισαν «αριθμό χωρίς προηγούμενο» ψευδών ή παραπλανητικών εικόνων από ΑΙ σχετικών με τον πόλεμο στο Ιράν. Το ίδιο ρεπορτάζ, επικαλούμενο το Institute for Strategic Dialogue, ανέφερε ότι περίπου δύο δωδεκάδες λογαριασμοί στο X, πολλοί με μπλε verification, συγκέντρωσαν πάνω από ένα δισεκατομμύριο προβολές διακινώντας τέτοιο υλικό. Δεν πρόκειται λοιπόν για περιθωριακό φαινόμενο, αλλά για κεντρικό μηχανισμό διαμόρφωσης της ορατότητας του πολέμου.

Στο μεταξύ, η ερευνητική ομάδα Media Forensics Hub του Clemson κατέγραψε φέτος ένα δίκτυο τουλάχιστον 62 λογαριασμών που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης και προσποιούνταν ότι βρίσκονται είτε στην Αμερική είτε στις Βρετανικές Νήσους.

Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η ΑΙ προπαγάνδα είναι και ζήτημα υποδομής: ψεύτικες ταυτότητες, πολύγλωσση προσαρμογή, κατακερματισμένο κοινό, πλατφορμική διείσδυση.

Το συμπέρασμα είναι ότι μπαίνουμε σε μια εποχή όπου η προπαγάνδα δεν θα μοιάζει πάντα με προπαγάνδα. Συχνότερα θα μοιάζει με αστείο, με fan art, με trailer, με παιχνίδι, με βίντεο που βλέπεις «για πλάκα» και τελικά θυμάσαι περισσότερο από μια επίσημη ανακοίνωση.

Η μάχη δεν δίνεται πλέον μόνο για το ποιος ελέγχει τα γεγονότα, αλλά για το ποιος ελέγχει το οπτικό και συναισθηματικό ένστικτο του θεατή. Και σε αυτή τη μάχη, η τεχνητή νοημοσύνη είναι το νέο περιβάλλον του πολέμου.

*Με τον όρο slopaganda περιγράφεται η σύμφυση της προπαγάνδας με το φθηνό, μαζικό περιεχόμενο τεχνητής νοημοσύνης: υλικό που παράγεται γρήγορα, κυκλοφορεί εύκολα και αξιοποιείται για πολιτική επιρροή. Ως πρώτοι που τον συστηματοποίησαν αναφέρονται οι Klincewicz, Alfano και Ebrahimi Fard.