Τη μελέτη, η οποία πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του Friedrich Naumann Foundation for Freedom (FNF) και ολοκληρώθηκε στις αρχές του 2024, υπογράφει ο *Νικόλας Καρύδης, Διευθυντής του Ινστιτούτου για τα ΜΜΕ. Δημοσιεύουμε την επεξηγηματική εισαγωγή. Ολόκληρη τη μελέτη του Ινστιτούτου για την κάλυψη του πολέμου στην Ουκρανία μπορείτε να κατεβάσετε σε pdf εδώ.
Μπορείτε επίσης να βρείτε όλες τις έρευνες και τις μελέτες του Ινστιτούτου εδώ
Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η Ρωσία εξαπέλυσε μια γενικευμένη εισβολή στην Ουκρανία, σηματοδοτώντας την έναρξη του μεγαλύτερου πολέμου στην Ευρώπη από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το καλοκαίρι του 2023, το Ινστιτούτο Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης ανέλαβε ένα έργο με την υποστήριξη του Friedrich Naumann Foundation για να εξετάσει πώς τα Μέσα Ενημέρωσης στις περιοχές υπό τον έλεγχο της Κυπριακής Δημοκρατίας κάλυψαν τα πρώτα στάδια του πολέμου ο οποίος, την περίοδο που η μελέτη τυπωνόταν, ακόμη μαινόταν.
Ο σκοπός ήταν να επιχειρήσει να αποτυπώσει τα κύρια στοιχεία της δημοσιογραφικής κάλυψης, πώς το περιεχόμενο και το ύφος τους ήταν μια ιδιαιτερότητα του ευρύτερου πολιτικού και οικονομικού πλαισίου της Κύπρου, και να κατανοηθεί καλύτερα πώς αντιλήφθηκε και ανταποκρίθηκε το κοινό στις εξελίξεις. Τέλος, αποτέλεσε επίσης μια προσπάθεια να αναδειχθεί τι αποκάλυψε η ίδια η δημοσιογραφική κάλυψη για την κατάσταση των Μέσων Ενημέρωσης της χώρας.
Η μελέτη εξετάζει επιλεγμένα Μέσα από τον διαδικτυακό, τον έντυπο και τον οπτικοακουστικό τομέα, και προσφέρει μια επισκόπηση της κάλυψης τονίζοντας τις βασικές πτυχές των ρεπορτάζ που μεταδόθηκαν στο κυπριακό κοινό.
Προσπαθεί να διακρίνει εάν αυτή η κάλυψη αντικατόπτριζε και ενίσχυε μια συγκεκριμένη οπτική και τρόπο μετάδοσης των εξελίξεων που προέκυψαν από παράγοντες και συνθήκες που επικρατούσαν κατά την εισβολή τον Φεβρουάριο του 22. Στη συνέχεια επιχειρεί να εξηγήσει τι αποκαλύπτει αυτό για τον χώρο πληροφορίας και τη συνολική κατάσταση του τοπίου των ΜΜΕ.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτή δεν είναι μια ακαδημαϊκή εργασία: Η μελέτη δεν πραγματοποιήθηκε μέσω ανάλυσης δεδομένων ούτε βασίστηκε σε κάποια κυρίαρχη θεωρητική υπόθεση. Ωστόσο, αν και μπορεί να μην είναι ολοκληρωμένη, αποτελεί μια εκ βάθους ποιοτική αξιολόγηση που βασίζεται στην εξέταση του πλαισίου αναφοράς και του ιστορικού του Κυπριακού τοπίου των ΜΜΕ μέσω της ανασκόπησης της βιβλιογραφίας και της παραγωγής των Μέσων Ενημέρωσης, ειδικότερα μέσω εκτενών συνεντεύξεων με δημοσιογράφους (ανώτερους και νεότερους), ακαδημαϊκούς, διπλωμάτες και εμπειρογνώμονες.
Οι συνεντεύξεις εξέτασαν τις διαδικασίες λήψης συντακτικών αποφάσεων ή την απουσία τους καθώς και την επάρκεια της ιστορικής και δημοσιογραφικής γνώσης της ευρύτερης κατάστασης. Η μελέτη ανέδειξε τις επιλογές και τα κυρίαρχα θέματα της κάλυψης, εξέτασε τυχόν αυτολογοκρισίες ή ακόμα και αυτοκριτικές και διερεύνησε τις πηγές πληροφοριών, τα κέντρα επιρροής και την επίδρασή τους.
Η έκθεση στη δημοσιογραφική κάλυψη επηρεάζει τη συλλογική άποψη του κοινού, την κοσμοθεωρία της κοινωνίας και την αντίδρασή της στον κόσμο. Αυτό συμβαίνει μέσω της έκθεσης στην εστίαση που επιλέγουν τα Μέσα, της επιλογής των επικεφαλίδων, της χρήσης συναισθηματικών φράσεων, του προσανατολισμού των ρεπορτάζ και των άρθρων σε παρατεταμένες χρονικές περιόδους, ιδίως κατά τη διάρκεια συγκρούσεων, της τοποθέτησης σχετικών αναφορών είτε στην πρώτη σελίδα είτε στις εσωτερικές σελίδες, ή της πλήρους παράλειψης τους.
Η απουσία αμερόληπτης ποιοτικής δημοσιογραφίας και πολυφωνίας των Μέσων Ενημέρωσης οδηγούν σε ανεπαρκείς, ελλιπείς και μη αμφισβητούμενες ειδήσεις και υπονομεύει τις κρίσιμες πληροφοριακές ανάγκες των κοινωνιών και τις συζητήσεις που πρέπει να διεξάγουν.
Επίσης, ωθεί το κοινό να αποδεχτεί το περιεχόμενο ειδήσεων χωρίς να εξετάζει ή να αμφισβητεί τις πηγές και τα κίνητρά τους.
Με την πάροδο του χρόνου οι ομάδες και οι κοινότητες εσωτερικεύουν αυτή την έκθεση και αναπτύσσουν μια δέσμευση στις αντίστοιχες υποθέσεις που προκύπτουν. Οι πολίτες που λειτουργούν σε αυτό το πλαίσιο καλούνται στη συνέχεια να κάνουν συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές. Η κρίση της πολιτικής σε μεγάλο μέρος του κόσμου σήμερα είναι σε σημαντικό βαθμό αποτέλεσμα αυτής της δυσλειτουργίας.
*Ο Νικόλας Καρίδης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (IMME -Institute For Mass media). Είναι μέλος της ομάδας που συντάσσει την ετήσια έκθεση για τον πλουραλισμό των μέσων ενημέρωσης στην Κύπρο για το Κέντρο για τον Πλουραλισμό των Μέσων Ενημέρωσης και την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Ινστιτούτου (EUI) και μέλος του συμβουλευτικού συμβουλίου του Κυπριακού Δικτύου Ερευνητικής Δημοσιογραφίας.
Το Ίδρυμα Universitas ιδρύθηκε το 2016, με κύρια αποστολή την προώθηση της γνώσης για ουσιαστική αλλαγή στον κόσμο. Στόχοι του είναι η προώθηση της γνώσης μέσω της υποστήριξης της έρευνας που οδηγεί σε καινοτόμες προτάσεις για την αντιμετώπιση των σύγχρονων κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών προκλήσεων, η μετάδοση της γνώσης μέσω φόρουμ ανοιχτής επικοινωνίας, εκδόσεων και άλλων μέσων, καθώς και η ίδρυση και/ή υποστήριξη ιδρυμάτων δημιουργίας γνώσης όπως πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Το Ίδρυμα Universitas επιδιώκει να προωθήσει τη γνώση που μπορεί να εξυπηρετήσει αξιόλογους σκοπούς, όπως η βιώσιμη ανάπτυξη, η δημοκρατία, οι ανοιχτοί και διαφανείς θεσμοί, η πολυπολιτισμική συνύπαρξη, η ειρηνική συνύπαρξη και ο σεβασμός των πολιτικών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Το Ινστιτούτο Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης IMME (Institute For Mass Media) ιδρύθηκε το 1999 ως ανεξάρτητος μη κερδοσκοπικός ερευνητικός οργανισμός αφιερωμένος στη μελέτη των μέσων ενημέρωσης. Συνεργάστηκε στενά με το Τμήμα Επικοινωνίας της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Λευκωσίας και από τον Ιανουάριο του 2022 αποτελεί μέρος της ομάδας ιδρυμάτων δημιουργίας γνώσης που λειτουργούν υπό την επικεφαλής του Ιδρύματος Universitas. Το IMME συμμετέχει σε έργα που προωθούν την ποιοτική δημοσιογραφία προς το δημόσιο συμφέρον, επεκτείνουν την ενημέρωση για τα νέα στα σχολεία και την κοινωνία γενικότερα, μελετούν το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο στο οποίο λειτουργούν τα μέσα ενημέρωσης και υποστηρίζουν και παρακολουθούν την ελευθερία και τον πλουραλισμό των μέσων ενημέρωσης.
Η κεντρική φωτογραφία είναι προϊόν Τεχνητής Νοημοσύνης
