Συγκλονίζεται η χώρα όταν ένας άνδρας σκοτώνει μια γυναίκα, μα ύστερα ξεχνά το συμβάν, μέχρι τον επόμενο φόνο. Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό;

Είναι γνωστό σε όλους πως ο σύγχρονος κόσμος παραμένει πατριαρχικός, γιατί έτσι ήταν από την αρχή σχεδόν της γραπτής Ιστορίας, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Είναι επίσης γνωστό πως οι διακρίσεις μεταξύ των δύο φύλων, όπως και η ακραία μορφή τους -η γυναικοκτονία- συναντώνται σε κάθε κοινωνία, όχι μόνο στην ελληνική. Σε γενικές γραμμές, ξέρουμε πού πρέπει να αποδώσουμε τις ευθύνες για την επιβίωση του φαινομένου «πατέρας-αφέντης» και «σύζυγος-κύρης» ως τις ημέρες μας. Ένοχες είναι όλες οι μονοθεϊστικές θρησκείες που βασίζουν τις θεωρίες τους στην «αλήθεια δια της αποκαλύψεως», για τις οποίες η διεξοδική μελέτη των όσων πρεσβεύουν είναι μια πράξη αμαρτωλή. Η θέση της γυναίκας δεν ήταν καλύτερη πριν την εμφάνισή τους, όμως χειροτέρεψε πολύ περισσότερο από την επικράτησή τους και μετά. Στους αιώνες που εκείνες διαφεντεύουν το θρησκευτικό συναίσθημα του κόσμου η έμμηνος ρύση υποβιβάστηκε σε μια «βρωμερή κατάσταση», ενώ ο έρωτας αντιμετωπίστηκε ως μια «άξια τιμωρίας αξιόποινη πράξη». Κομβικό σημείο, η άγρια δολοφονία της φιλοσόφου Υπατίας στην Αλεξάνδρεια από τον υποκινούμενο όχλο του πατριάρχη της πόλης Κύριλλου, ίσως η πιο διάσημη γυναικοκτονία στην Ιστορία.

Εξίσου δημοφιλής αποδείχτηκε και ο αποκεφαλισμός της Μαρίας Αντουανέτας, όχι τόσο επειδή ως βασίλισσα ενεργούσε υπέρ της άρχουσας τάξης, αλλά επειδή ήταν γυναίκα: o «κίτρινος τύπος» της εποχής την παρουσίαζε μεταξύ πολλών άλλων συκοφαντιών (η ιστορία με το «παντεσπάνι» ήταν μεγάλο παραμύθι) και ως τέρας που κατέφευγε σε σεξουαλικά εγκλήματα.

Αυτό ήταν εύκολο να το πιστέψουν οι επαναστημένες μάζες της Γαλλίας, ακριβώς επειδή ήταν γυναίκα, άρα ένοχη για όλα…

Αιώνες θλίψεως και ολέθρου

Από το οριστικό τέλος του αρχαίου κόσμου και μετά οι γυναίκες δεν είχαν δικαίωμα όχι μόνο να σπουδάσουν, γεγονός ουσιαστικά απαγορευμένο ακόμη και τότε, αλλά ούτε καν να λάβουν τη βασική μόρφωση. Εξαίρεση αποτελούσαν όσες ανήκαν στην ανώτερη τάξη, με πολλούς όμως περιορισμούς και μόνο για να εκτελέσουν τους ρόλους που τους ανέθεταν οι ανδροκρατούμενες οικογένειές τους. Δεν είναι υπερβολή να αναφέρουμε πως η πλήρης απαξίωση του «ασθενούς φύλου» έχει το δικό της μερίδιο για την ύπαρξη των σκοτεινών αιώνων που μάθαμε να αποκαλούμε «Μεσαίωνα»: Χωρίς την έστω και περιορισμένη συμμετοχή των γυναικών στο κοινωνικό γίγνεσθαι ο κόσμος έγινε ακόμη πιο αποκρουστικός, γεμάτος πόνο, θάνατο, προλήψεις, προκαταλήψεις και ιδεοληψίες.

Το «καλό» σενάριο

Ασφαλώς, στο διάβα των αιώνων η κατάσταση έχει βελτιωθεί αισθητά, ιδιαίτερα από την Βιομηχανική Επανάσταση και μετά. Ωστόσο, χρειάστηκαν πολύχρονοι αγώνες από τα ανά τον κόσμο γυναικεία κινήματα, για να κερδηθεί το δικαίωμα ψήφου και η συνταγματική εξίσωση των ανδρών με τις γυναίκες. «Άβατα» υπάρχουν ακόμη, όπως επίσης μισθολογικές και νομικές ανισότητες, ενώ σημαντικά προβλήματα εμφανίζονται και στον καταμερισμό των καθημερινών εργασιών μέσα στο σπίτι. Επίσης, υπάρχουν και επαγγέλματα χωρίς πρόσβαση από τις γυναίκες. Κατά γενική ομολογία, στον λεγόμενο «δυτικό κόσμο» και στα τεχνολογικά προηγμένα κράτη της Άπω Ανατολής, η θέση του φερόμενου ως «ασθενούς φύλου» έχει αναβαθμιστεί. Σε αυτές τις χώρες, φυσικά και σε κάποιες άλλες του υπόλοιπου κόσμου, η πλειοψηφία των ανδρών ζει σε συνθήκες ισότητας με τις γυναίκες και δεν έχει κανένα πρόβλημα. Αυτή όμως είναι η μία πλευρά του νομίσματος, το «καλό» σενάριο, καθώς υπάρχει και το κακό. Ατυχώς, οι ιδεοληψίες καλά κρατούν, διαιωνίζοντας τον αιματηρό τους ρόλο ως ηθικοί αυτουργοί στις γυναικοκτονίες.

Μη γελάτε, δεν είναι αστείο

Όσοι Έλληνες μεγάλωσαν στην επαρχία κι έχουν περάσει την πέμπτη δεκαετία της ζωής τους, υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες συζητήσεων και περιστατικών που σήμερα προκαλούν γέλιο, αλλά μόνο αστείες δεν ήταν. Ακόμη, έχουν δει τις προίκες των μελλόνυμφων κοριτσιών να κάνουν το γύρο των χωριών, με εκατοντάδες αδιάκριτα βλέμματα να επικεντρώνονται σε κεντήματα, σεντόνια, πλεκτά και εσώρουχα. Και σίγουρα, έχουν αντιληφθεί υποψήφιους γαμπρούς να ρωτάνε σε κάποια διακριτική γωνιά τους μεγαλυτέρους τους «πόσο είναι το… βάθος της παρθενιάς». Επιπλέον, είναι βέβαιο ότι έχουν ακούσει πατεράδες να δηλώνουν ότι δεν θα στείλουν τα κορίτσια τους στο Γυμνάσιο, «για να μη γίνουν πόρνες» (παρεπιπτόντως, η εξελικτική πορεία του ανθρώπου χρωστάει πολλά στις εκδιδόμενες γυναίκες. Πού αλλού έκλεισαν τις πρώτες τους συμφέρουσες συμφωνίες οι αρχαίοι έμποροι που μιλούσαν διαφορετικές γλώσσες και πίστευαν σε διαφορετικές θρησκείες, αν όχι σε κάποιους οίκους ανοχής; Πού αλλού θα μπορούσαν να αναμειχθούν γλώσσες, θρησκείες και πολιτισμοί;). Όσα αναφέραμε παραπάνω μπορεί στις ημέρες μας να φέρνουν χαμόγελα, παράλληλα όμως αποτελούν το εφαλτήριο εγκληματικών σκέψεων και συμπεριφορών. Yπάρχουν ακόμα πολλοί άνθρωποι που σκέφτονται έτσι…

Η γυναίκα ως αντικείμενο

Για όσους έχουν αλωθεί από τις ιδεοληψίες, η γυναίκα είναι ένα πολυχρηστικό αντικείμενο, κάτι σαν ελβετικός σουγιάς. Μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις για να σου καθαρίσει το σπίτι, για να σου φτιάξει να φας και για να σου σιδερώσει τα σώβρακα. Φυσικά, όποτε θέλεις μπορείς και να την «πηδήσεις», αφού έχει αξία χρήσης και ως σεξουαλικό σκεύος. Ακόμη, μπορείς να τη βάλεις να δουλέψει και να κρατήσεις εσύ τα λεφτά, αν στο μεταξύ δεν σου έχει κάνει παιδιά που πρέπει να τα μεγαλώσει. Σε κάποιες άλλες χώρες, αν δεν καταφέρει να γίνει μαμά, απλά την κλείνεις σε ένα απομονωμένο δωμάτιο για να πεθάνει της πείνας (μη πληρώνεις και το φαγητό της, στοιχίζει). Όχι πολύ μακριά από εκείνες τις χώρες, αν δεις στο δρόμο μια γυναίκα που θα σου αρέσει, μπορείς να τη βιάσεις και μετά να την κρεμάσεις. Αν διαμαρτυθεί η οικογένειά της, προσφέρεις σε αυτήν δυό-τρεις αγελάδες και μετά είσαι κύριος. Εντάξει, αυτά δεν γίνονται στην Ελλάδα, μη το παρατραβάμε. Εδώ είμαστε πιο χαλαροί, όχι όμως δίκαιοι και ούτε αθώοι του αίματος…

Η εύκολη λύση του «βρασμού ψυχής»

Από τη Μεταπολίτευση και μετά έχουν γίνει σημαντικά βήματα μέσω της νομοθεσίας, τα οποία έχουν κάνει καλύτερη τη θέση της γυναίκας, σε σύγκριση με τις ημέρες των παππούδων μας. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη κενά, τα οποία χρησιμοποιεί η δικαστική εξουσία για να μη πατά στον «τύπο των ήλων».

Για παράδειγμα, συχνά αποδέχεται χωρίς δεύτερη σκέψη την αιτιολογία του «βρασμού ψυχής» σε μια γυναικοκτονία, κάτι που δεν δέχεται εύκολα σε άλλου τύπου δολοφονίες. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’90 αν σκότωνες τη σύζυγο ή τη σύντροφό σου και το δικαιολογούσες ως «βρασμό ψυχής», ακόμη κι αν οι αποδείξεις σου δεν έστεκαν καλά-καλά στο δικαστήριο, σου ρίχνανε δέκα «σκάρτα» χρόνια και ξεμπέρδευες.

Ύστερα, έκανες το «καλό παιδί» στη φυλακή και σε τριάμιση χρόνια, επέστρεφες άσπιλος στην ελεύθερη κοινωνία (κάποιοι σου λέγανε και μπράβο). Αυτό όλο έχει αυστηροποιηθεί πλέον, αλλά επιζεί ακόμη σε αρκετές περιπτώσεις. Το πόσο εξοικειωμένη παραμένει η πολιτική εξουσία με την εικόνα της κακομεταχείρισης των γυναικών φάνηκε και πρόσφατα, με το νέο νόμο περί συνεπιμέλειας των παιδιών, που δίνει το δικαίωμα σε έναν κακοποιητή σύζυγο να ασχολείται με το σπλάχνο του.

Ο απόλυτος περιφρονητής

Η πρόσφατη ακόμη γυναικοκτονία στα Γλυκά Νερά, με τα επιμέρους στοιχεία της να αποκαλύπτονται σταδιακά, μας πηγαίνει πολλούς αιώνες πίσω. Η εικόνα του ευτυχισμένου ζευγαριού, που παρουσιαζόταν στα social media με λουλουδάτες φωτογραφίες, αποδεικνύεται πλαστή. Στην πραγματικότητα, στο μυαλό του δολοφόνου, βασίλευαν οι μεσαιωνικές αντιλήψεις. Επέλεξε να φλερτάρει μια 14χρονη όχι επειδή ήταν ένας παιδόφιλος με λανθάνουσα προσωπικότητα, αλλά επειδή ήταν παρθένα και εκείνος έπρεπε να αποκτήσει (σωστά διαβάσατε, αποκτήσει) μια γυναίκα που «να μη την έχει αγγίξει άλλος». Στη συνέχεια, δεν έδωσε καμιά σημασία στην προσωπικότητα της νεαρής του συζύγου, την οποία χειριζόταν κατά το δοκούν και ανάλογα με τις δικές του αντιλήψεις. Επειδή έπρεπε να γεννήσει το «παιδί του» την άφησε έγκυο από τα 16 μόλις χρόνια της, πείθοντάς την κιόλας ότι έτσι έπρεπε να γίνει (είναι εύκολο να χειριστείς μια ρομαντική κατά βάθος έφηβη, στην οποία προηγούμενα έχεις πουλήσει έρωτα). Καθώς η κοπέλα δεν τα κατάφερε την πρώτη φορά και απέβαλε, την άφησε ξανά έγκυο παρά το νεαρό της ηλικίας της και δίχως να υπολογίσει τίποτα, ούτε καν τη δύσκολη συναισθηματική κατάσταση στην οποία περιέρχεται ακόμη και μια έμπειρη στη μητρότητα γυναίκα. Παράλληλα, την παρακολουθούσε ηλεκτρονικά επί 24 ώρες την ημέρα, την άφηνε πάντα χωρίς λεφτά, της απέκλειε τεχνηέντως τις σχέσεις με την οικογένειά της και τους φίλους της από το σχολείο, ενώ έστελνε και μηνύματα αντί αυτής σε τρίτους. Και φυσικά, όταν αποφάσισε να αγοράσει οικόπεδο και να χτίσει σπίτι χωρίς να πληρώσει φράγκο, απαίτησε η νέα ιδιοκτησία του ζευγαριού να είναι στο όνομά του. Όταν το κορίτσι άρχισε να αντιδρά στην καταλήστευση της ζωής του, απλά το σκότωσε, λες και η ζωή της ισοδυναμούσε με τα κοτόπουλα που αγοράζουμε στο supermarket (που κι αυτά, τα καημένα, έχουν ψυχή). Ήταν τέτοια η περιφρόνησή του προς το άτομό της, που δεν δέχτηκε να πληρώσει ούτε το φέρετρο, στο οποίο εκείνος με την πράξη του την τοποθέτησε. Κι όταν αποκαλύφθηκε το έγκλημά του, προσποιήθηκε πως αυτός ήταν το θύμα («με έβριζε και με χτύπαγε, δεν αγαπούσε το παιδί της, ήθελε να περάσει το καλοκαίρι στο νησί μαζί με το μωρό»). Υπολόγιζε πως οι ανακριτικές αρχές θα δέχονταν τον «βρασμό ψυχής», την συνηθισμένη και εν ολίγοις αποδεκτή δικαιολογία κάθε γυναικοκτόνου, αλλά σε πρώτη φάση δεν τα κατάφερε και προφυλακίστηκε, αντί να κυκλοφορεί με «βραχιολάκι» όπως φανταζόταν στο μυαλό του.

Η επόμενη μέρα

Στην ελληνική κοινωνία, κάποιοι συγκλονίστηκαν και κάποιοι όχι.

Στους δεύτερους συμπεριλαμβάνεται και μια ειδησεογραφική ιστοσελίδα ευρείας απήχησης, στην οποία αρθρογράφος της αναφέρει τα εξής:«τo έγκλημα αυτό επισκίασε όλες τις σοβαρές ειδήσεις. Όμως, πόσο επηρεάζει τη ζωή των ανθρώπων; Λογικά σκεπτόμενοι, θα απαντήσετε ελάχιστα». Όπως αντιλαμβανόμαστε, η απαξίωση μιας ακόμη γυναικοκτονίας και η προετοιμασία μιας νέας έχει ήδη ξεκινήσει.

Αυτό δεν βοηθά καθόλου τη νομοθετική εξουσία να oλοκληρώσει επιτέλους την προσπάθειά της για μια διακριτή αντιμετώπιση αυτού του είδους των εγκλημάτων, ξεχωριστή από των υπολοίπων, ώστε να προβάλει μια αποτελεσματική άμυνα και να τα αντιμετωπίσει. Όταν θα έρθει η ώρα της δίκης, κατά πάσα πιθανότητα θα δούμε πλάι στη μαμά της δολοφονημένης νεαρής την μητέρα της Ελένης Τοπαλούδη και τη Μάγδα Φύσσα. Όμως, έξω από το δικαστήριο δεν θα υπάρχει πλήθος συμπαράστασης, αφού τα ελληνικά κόμματα δεν έχουν την ευαισθησία να κινητοποιηθούν για τέτοιες υποθέσεις. Kλείνοντας τις αναφορές μας στην άτυχη Caroline, θα αναφέρουμε μια καταγγελία που έγινε πριν λίγες εβδομάδες, στην Ελληνική Αστυνομία: μια γυναίκα δήλωσε πως ο σύζυγός της την βίασε, λέγοντάς της όταν διαπίστωσε πως εκείνη δεν επιθυμούσε τη συνεύρεση «εσύ είσαι γυναίκα μου και εγώ θα κάνω ό,τι θέλω. Άμα αντισταθείς θα σε σκοτώσω, όπως έκανε και ο πιλότος στη δική του».

Γλυκά Νερά, Ηλιούπολη, Φολέγανδρος, Δάφνη…

Μετά την κορύφωση των αρνητικών συναισθημάτων που απλόχερα μας πρόσφερε για 37 ημέρες ο Μπάμπης ο φονιάς, μας περίμεναν διαδοχικές «αναταράξεις» για ένα ολόκληρο μήνα. Μπορεί αυτές να διέφεραν από τη γυναικοκτονία, αλλά ήταν απόλυτα κακοποιητικές: ιερέας που βίαζε τις προστατευόμενές του με τη μία από αυτές να είναι ανεξήγητα κλεισμένη σε μια ντουλάπα, «πατέρας» που ασελγούσε στα τρία παιδιά του, ένας άλλος «πατέρας» που βίαζε την 14χρονη κόρη του, 38χρονος που βίαζε ένα διανοητικά ανάπηρο παιδί και ακόμη ένας ιερέας (μη γενικεύουμε, λίγοι είναι οι ιερωμένοι που φέρονται έτσι) που κατηγορήθηκε για ασέλγεια σε θρησκευόμενη. Το «κερασάκι της τούρτας» αυτής, το γευτήκαμε με την 19χρονη που εξέδιδε ο υπό απόταξη αστυνομικός, σε συνδυασμό με τον βιασμό της επί επταετίας από τον «πατέρα» της. Κι έχει ακόμη «ψωμί» αυτή η ιστορία, αφού από πίσω βρίσκονται γραφεία που έκλειναν ερωτικά ραντεβού μέσω Διαδικτύου, χωρίς κανείς να γνωρίζει πόσα από τα escort girls προσέρχονταν στις συναντήσεις αυτές με τη θέλησή τους και πόσα το έκαναν αναγκαστικά, όντας κυριολεκτικά δέσμια σε διαμερίσματα-φυλακές στις γειτονιές της πρωτεύουσας. Κατόπιν αυτών επιστρέψαμε στις γυναικοκτονίες, με την υπόθεση της Φολεγάνδρου και της Δάφνης. Στην πρώτη περίπτωση το αθώο θύμα λεγόταν Γαρυφαλλιά, στη δεύτερη Άννα. Ο θύτης στο κυκλαδίτικο νησί προσπαθεί να τη γλυτώσει με τη δικαιολογία της διαταραγμένης προσωπικότητας, ενώ ο δολοφόνος της Δάφνης είπε ότι «τη ζήλευε» (η ζήλεια δεν είναι συναίσθημα, είναι διαστροφή). Και οι δύο γυναίκες δολοφονήθηκαν για το τίποτα, ενώ η Άννα της Δάφνης θα μπορούσε ίσως να γλυτώσει αν το πλήρωμα του περιπολικού της ΕΛΑΣ δεν ήταν τόσο αδιάφορο, όταν κλήθηκε να επέμβει σε καυγά που προηγήθηκε του εγκλήματος κατά λίγες ημέρες (ακόμη μια πατριαρχική αντίληψη, που τελικά οπλίζει τα χέρια κάθε επίδοξου γυναικοκτόνου. Ωστόσο, η στάση του πληρώματος δεν ήταν τυχαία, αφού αυτή είναι -ή έστω ήταν ως τώρα- η πάγια τακτική της Ελληνικής Αστυνομίας απέναντι στην ενδοοικογενειακή βία). Πρόκειται για την έκτη γυναικοκτονία στην Ελλάδα από την αρχή του έτους, ενώ ήταν η δεύτερη δολοφονία γυναίκας μέσα σε ένα μήνα.

Αντί επιλόγου

Με τη βεβαιότητα ότι αυτή είναι μόνο η «κορυφή του παγόβουνου», κανείς δεν γνωρίζει τι βρίσκεται από κάτω και πόσες χιλιάδες βίαια περιστατικά θα παραμείνουν άγνωστα στο διηνεκές λόγω φόβου και προκαταλήψεων. Κάτι πάει στραβά και στο βασίλειο της Δανιμαρκίας. Αναμφίβολα, κάτι πρέπει να κάνουμε γι αυτό

Σκίτσο: Γιάννης Καστανάκης